खाडी जान लागेका कामदारहरू भन्छन्, “साथीहरूले नआउ भन्छन्, नजाऊ जागिर खोसिने डर छ”

काठमाडौं : छोटो छुट्टीमा घर परिवार भेट्न आएका बुटवलका २७ वर्षे लिवेक महतलाई साथीहरूले तुरुन्तै कतार नआउन सुझाव दिएका छन्। तर, राम्रो आम्दानी भएको जागिर गुम्ने डरले महतलाई वैदेशीक रोजगारमा नगइ सुख छैन। युद्धको प्रवाह नगरी उनी दुई पटक रद्द भएको कतार यात्रा फेरि सुरु गर्दै छन्।

उनी भन्छन्, “साथीले नआइज भन्छन्, नजाऊ जागिर खोसिने डर छ।” 

उनी घर आएको एक हप्तामा अमेरिका–इजराइल र इरान बीचको युद्ध सुरु भएको थियो। सुरुमा डर लागे पनि परिवार चलाउने आधार गुमाउन नचाहेको उनले सुनाए। होटलमा सेफको जागीर गरेर उनले मासिक दुई लाख आम्दानी गर्छन्। जुन रकम उनले घरमा पठाउँछन्। गाउँमा बस्दा जति सुकै मेहनत गरे पनि खाएर सकिने र बचत नहुने हुँदा विदेश आयस्रोतको गतिलो गन्तव्य रहेको उनले सुनाए।

यही मार्च २५ तारिखमा कतार जान लागेका उनले भने, “जे त होला भनेर जाँदै छु, यहाँ बसेर के गर्नु आम्दानी छैन।” 

युद्धको प्रभावलाई बेवास्ता गर्दै वैदेशिक रोजगारमा जाने युवाहरूको बाध्यता छ। उता, विदेशमा भएकाहरु भने कहिले घर फर्किने भन्ने प्रतिक्षामा छन्। 

कतारको एक कम्पनीमा सेक्युरिटी गार्डका रुपमा कार्यरत सुरवीर लामाले घर फर्किने मन बनाएको भएपनि फर्किने अवस्था नरहेको उनकी श्रीमती रुमा लामाले बताइन्। छोराछोरीसहित काठमाडौँमा बसेकी काभ्रेपलाञ्चोककी रुमाले श्रीमान्लाई फर्किनु भने पनि घरको स्थितिले गर्दा फर्किन नमानेको बताइन्।

उनी भन्छिन्, “घर आएर छोराछोरी र तिमीलाई कसले पाल्छ भन्नुहुन्छ, बाध्यताले त्यही बस्नुभएको छ।” रुमाले दुई छोराछोरीको पढाइ खर्च र घर बनाउने सपनाले उनले खाडीमा जोखिम मोलेरै भए पनि मजदुरी गर्दै गरेको सुनाइन्। 

साउदी अरबमा १२ वर्षदेखि मजदुरी गर्दै आएका विशाल गैरे सरकारले केही दिनदेखि रोकेको श्रम स्वीकृति खोलेकोमा खुसी भए। श्रम स्वीकृत रोकिँदा काम गर्न जान नपाइने हो की भन्ने चिन्ताले सताएको उनले बताए।

उनले भने, “उता गए, ज्यानको डर यता बसे परिवार पाल्न नसकिने डर। गरिबलाई जता सुकै डरै डर छ।”

यता नेपाल बिदामा आएका जोखिम मोलेरै भए पनि काममा फर्किन चाहन्छन् भने उता विदेशमा भएकाहरू आर्थिक मन्दी बढ्दै गएको र आफू सुरक्षित नभएको बताउँदै घर फर्किन चाहन्छन्। 

कुबेतको एक क्याफेमा वरिष्टाको कामदार रहेका विमल (नाम परिवर्तन) राई मिलेसम्म स्वदेश फर्किन चाहन्छन्। अहिले सबै सामान्य जस्तो देखिएपनि एरपोर्टमा, तेल खानी तिर बम हान्दा आफूलाई जोखिमपूर्ण महसुस भएको बताउछन्।

“फर्किन पाए भने जागिरै छोडेर आउन तयार छु”, उनी भन्छन्, “कम्पनीहरू बन्द हुँदै छन्, आर्थिक सङ्कट देखिन थालेको छ।” 

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले मध्यपूर्वका (पश्चिम एसिया) युद्धको प्रभावका कारण सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै साउदी अरेविया, युएइ, कतार, कुबेत, बहराइन, ओमन, इराक, यमन, जोर्डन, लेवनान, टर्की र इजराइलसहित देशमा श्रम स्वीकृति स्थगन गरेको थियो।

वैदेशिक रोजगार विभागमा चैत ३ गते रोकिएको श्रम स्वीकृति खुला भएपछि वैदेशीक रोजगारमा पुनः जाने श्रमिकको चाप बढेको छ। विभागको वैदेशिक श्रम स्वीकृति शाखाका निर्देशक खीलराज राईले अनलाइनमार्फत पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या दैनिक हजारदेखि एक हजार १०० सम्म रहेको जानकारी दिए। 

वैदेशिक रोजगार व्यवसायी सङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष सुजित श्रेष्ठका अनुसार रोजगारीमा जानु र सुरक्षित भएर बस्नु अहिले युद्ध क्षेत्र ग्रस्त कामदारहरूको चुनौती छ। उनका अनुसार नेपाल सरकारले यस्तो बेलामा सुरक्षाको केन्द्रलाई चनाखो गरी हेर्ने र नागरिकको काम गर्ने अधिकारको सुरक्षा सन्तुलित भएर दायित्व पूरा गर्नुपर्ने देखिन्छ। 

श्रमिकहरूको दबाब र वैदेशिक रोजगार विभागको माग अनुसार परराष्ट्र मन्त्रालयले चैत ३ सिफारिस गरे बमोजिम श्रम मन्त्रालयले स्थगन गरिएको श्रम स्वीकृति खुला गरिएको जनाएको छ।

विज्ञप्ति नै जारी गरेर मन्त्रालयले स्थगन भएका मुलुकहरूमध्ये साउदी अरेविया, युएइ, कतार, ओमान, यमन, जोर्डन, टर्कीमा कार्यरत नेपाली श्रमिकलाई र बिदामा नेपाल आई पुनः उल्लेखित देशहरूमा रोजगारीका लागि फिर्ता हुन चाहने नेपाली श्रमिकलाई पुनः श्रम स्वीकृति प्रदान गर्ने निर्णय गरेको छ। यद्यपी सरकारले इरान, इजरायल, बहराइन, कुवेत, इराक र लेबनानमा भने श्रम स्वीकृति स्थगन रहेको जनाएको छ।

मन्त्रालयका प्रवक्ता पिताम्बर घिमिरेका अनुसार बिदामा घर आएका र रोजगारमा पुनः जान चाहने नेपाली कामदारका लागि भनेर निश्चित देशमा श्रम स्वीकृति दिएको छ। घर फर्किन चाहनेसँगै श्रम गर्न पुनः विदेश जाने नेपालीको भावना सम्बोधन गर्न आवश्यक देखिएको उनले बताए। 

परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले छुट्टीमा विदेशबाट घर आएका नेपाली कामदारले समयमा जान नसेकमा रोजगार गुम्ने हुँदा उनीहरूलाई मात्रै  पुनः श्रम स्वीकृति दिने निर्णय गरिएको बताए। प्रवक्ता क्षेत्रीले युद्ध प्रभावित क्षेत्रमा रहेका नेपाली कामदारले अति आवश्यक भए मात्रै घर आउन नभए आफू भएकै ठाउँमा सुरक्षित रहन आग्रह गरे।

“अवस्था सामान्य हुँदै छ, जहाँ हो त्यही सुरक्षित बस्न आग्रह गरेका छौँ”, उनले भने । परराष्ट्र मन्त्रालयको तथ्याङ्कअनुसार १७ लाख २९ हजार नेपाली खाडी मुलुकमा श्रमिक छन्।